Oto wrota kościoła w Hylestad. Para solidnych, ciężkich dębowych drzwi, które zamykały wejście do drewnianego kościoła, po którym już dawno nie pozostał żaden ślad. Zostały wykonane prawie 1000 lat temu. Ich wąskie, cylindryczne krawędzie są wypolerowane na gładko od niezliczonych rąk, które dotykały ich powierzchni, gdy młodsi i starsi wierni wchodzili do świątyni. Na twardej, usianej bruzdami powierzchni drewna znajdują się misternie wyrzeźbione sceny mówiące o losach Sigurda, pogromcy smoka. Jest to opowieść o skarbach, chciwości, miłości i zdradzie.

Ta historia to saga rodu Wölsungów. Jest ona przedstawiona w postaci serii scen. Niektóre z nich są osadzone w okrągłych ramach przypominających otwory okienne utworzone przez skręcone łodygi dzikich pnączy, inne ukryte są wśród listowia. Budzący grozę smok o ostrych szponach i długim, muskularnym ciele wije się w dół od szczytu prawego skrzydła drzwi. Przypomina sękatą łodygę odrażającej róży, przez co trudno jest dostrzec, gdzie zaczyna się jedna opowieść, a kończy druga. Jest to metafora niekończącej się i ewoluującej w swojej formie historii. Takich historii chcielibyśmy słuchać najbardziej.

W odmętach historii

Historia Sigurda i jego ludu została spisana jako saga rodu Wölsungów na Islandii w XIII wieku naszej ery. Autor pozostaje nieznany. Co ciekawe, już wcześniej opowieść ta znana była na terenie całej Europy. Przemierzała świat podawana przez plemiona gotyckie, germańskie, ludy Imperium Rzymskiego, Europę Środkową, aż dotarła do wąskiej doliny o nazwie Setesdal gdzieś w głębi Norwegii.

Opisuje ona wydarzenia ze starożytnych wojen toczonych przez władców plemion Burgundów, Hunów i Gotów. Wybrane fragmenty tej sagi można odnaleźć w źródłach w całej Europie, nawet już pomiędzy rokiem 200 a 300 naszej ery. W ciągu swojego długiego życia historia ta przybierała różne formy. Jej inspiracje można znaleźć w innych sagach, poematach, pieśniach, na arrasach i gobelinach, w rzeźbach naskalnych, rzeźbach drewnianych, a nawet imionach. Innymi słowy opowieść ta musiała być dość popularna wśród mieszkańców całej średniowiecznej Europy. Wystarczyła wzmianka o jednej postaci – smoku, koniu, mieczu lub wężach, aby wywołać w słuchaczu skojarzenia odnoszące się do całej fabuły. Dzisiaj mechanizm ten działa podobnie. Zwykłe logo sportowej marki, np. Nike, natychmiast kojarzy nam się z konkretną odzieżą, butami do biegania, aktywnością, celebrytami promującymi tę markę, itd. Zatem historia ta niosła ze sobą imponujący ładunek skojarzeń, powiązań, działań, zachowań, ról przypisanych do płci i wiele więcej.

 

Poniżej możesz wypróbować naszą propozycję gry, aby nieco lepiej poznać portal Hyelstad, a także przeczytać całą historię przygód Sigurda.

Aktywność:
Wrota kościoła w Hylestad

Zabawa w skojarzenia

Zadanie można wykonywać samodzielnie, w parach lub w grupie. Może mieć ono formę ćwiczenia zespołowego lub rywalizacji. Możesz opracować własne karty, skorzystać z naszych propozycji, a nawet zagrać w grę z wykorzystaniem dźwięku i dotyku! Dodajemy kilka sugestii także w tym zakresie.

 

Each card, or tactile object relates to something in the story, the like the scales of the dragon, or the crackling of the fire. Which, and what. Well that’s up to you and your imagination.
Przykład gry zespołowej

Każdy z uczestników zabawy po kolei czyta opis znajdujący się na karcie fabuły.

Następnie inni uczestnicy próbują znaleźć obraz, rozpoznać dźwięk lub przedmiot, który ich zdaniem najlepiej pasuje do opisu.

Zabawę należy kontynuować, aż każda karta fabuły zostanie dopasowana do właściwego odpowiednika. W każdej chwili można zmienić kolejność opisów i dopasowywanie par.

Kiedy każda karta znajdzie swoją parę, należy ułożyć wszystkie wątki historii we właściwej kolejności. Można porównać swoje wybory z oryginalną narracją lub modelem 3D historycznych wrót.

Aby było jeszcze ciekawiej, jedna osoba może zapisywać w ukryciu pary, które jej zdaniem najlepiej do siebie pasują, a pozostali mogą spróbować odgadnąć jej wybory.

Saga rodu Wölsungów

Na podstawie licznych źródeł przygotowaliśmy krótkie podsumowanie całej opowieści o dawnych bohaterach. Mamy nadzieję, że Ci się spodoba. Możesz także samodzielnie odkrywać i zapoznawać się ze źródłami, które wskazano na dole strony.

Odyn, Sigurd i złoty skarb

Początki tej historii sięgają czasów na długo przed narodzinami Sigurda. Pomimo dość skomplikowanej genealogii, przyjmijmy, że jest on bezpośrednim potomkiem samego Odyna.

Podczas spaceru ze swoimi braćmi Lokim i Høne, Odyn spotyka samca wydry o imieniu Oter pływającego przy wodospadzie Andvare. Lokiemu podoba się jego lśniące futro i aby je zdobyć zabija zwierzę. Ojciec wydry, Reidmar, wpada w gniew i żąda pokaźnego zadośćuczynienia w złocie za stratę syna. Złota powinno być na tyle dużo, że ma wypełnić skórę zdjętą z wydry. Loki, będący od teraz postacią negatywną, powraca w okolice wodospadu, gdzie spotyka krasnoluda o imieniu Andvari. Żąda, aby Andvari wydał mu skarb pełen złota. Krasnolud się zgadza.

Natomiast Andvari ma dwóch synów: Fafnira i Regina. Oni także pragną wejść w posiadanie ojcowskiego złota. Fafnir kradnie skarb, ucieka i przybiera postać smoka, aby chronić złoto przed innymi.

Regin jednak nie rezygnuje z możliwości zdobycia utraconego bogactwa. Znajduje zatrudnienie jako kowal w dużym majątku ziemskim. W tym samym gospodarstwie mieszka także Sigurd, który wcześniej stracił ojca. Ludzie mówią o Sigurdzie, że posiada szczególną aurę i przyciąga spojrzenia. Zdaniem wielu jego przeznaczeniem są wielkie czyny. Regin postanawia przysposobić Sigurda i nauczyć go czytania i pisania run, sztuki wojennej i wszystkiego, co może mu się przydać do odzyskania skarbu.

Gram – magiczny miecz i serce smoka

Regin wykuwa dla Sigurda miecz. Niestety ostrze pęka ilekroć Sigurd próbuje go użyć. Tymczasem Sigurd odnajduje pozostałości miecza swojego dawno utraconego ojca. Miecz nosi imię Gram (wieniec). Regin naprawia uszkodzoną broń. Istnieje przekonanie, że miecz ten zgładzi i zniszczy wszystko, z czym się zetknie. Sigurd udaje się do smoczej jamy, w której smok strzeże złota. Wojownik wychodzi zwycięsko z zaciętej walki. Smok ginie.

Sigurd powraca do Regina, nie wiedząc, że ten knuje przeciwko niemu. Razem wycinają smokowi serce. Regin przekonuje, że powinni je spożyć, aby uzyskać nieograniczoną siłę. Kiedy Regin zapada w sen, Sigurd usiłuje upiec smocze serce nad ogniskiem. Przypadkiem kaleczy się w palec. Próbuje oblizać go z krwi, ale wtedy do ust dostaje mu się także smocza posoka. Od tej pory zaczyna rozumieć mowę ptaków. A wszystkie ptaki na drzewach śpiewają, że Regin planuje zabić Sigurda i ukraść skarb.

W związku z tym Sigurd zabija Regina, a całe złoto ładuje na grzbiet swojego słynnego konia o imieniu Grani. Grani jest potomkiem ośmionożnego konia Odyna, Sleipnira. Jest tak silnym i żywotnym zwierzęciem, że jest w stanie przewieźć całe złoto, które normalnie należałoby rozdzielić między co najmniej trzy konie.

Brunhilda – walkiria z zamku Hindafell

Ptaki nakłaniają Sigurda, aby udał się do Hindafell, zamku na górze, gdzie znajduje się śpiąca walkiria Brunhilda. Została skazana na wieczny sen przez Odyna. Jedynym, który może ją obudzić, jest mąż, który nie zna strachu. Sigurd wkracza do zamku i znajduje śpiącą Brunhildę ubraną w pełną zbroję. Wojownik rozcina zbroję, a walkiria budzi się z długiego snu. Brunhilda posiada magiczne moce. Każe Sigurdowi wypić ze złotego rogu eliksir, który napełni go mądrością. Brunhilda i Sigurd wyraźnie mają się ku sobie. Sigurd chce z nią zostać, ale Brunhilda twierdzi, że wspólne życie nie jest im pisane. Jest ona dziewicą i musi nią pozostać, aby nie utracić swoich mocy. Nosi hełm i towarzyszy królom-wojownikom. Sigurd jej odpowiada, że tylko życie razem może być spełnione i owocne. Jeśli nie będą razem, jego smutek będzie trudniejszy do zniesienia niż cios zadany najostrzejszą bronią. Brunhilda prorokuje jednak, że Sigurd poślubi kobietę o imieniu Gudrun, a nie ją.

Sigurd poślubia Gudrun i przejeżdża przez ogień

W królestwie na południe od Renu żył król imieniem Gjuki. Miał trzech synów: Gunnara, Hogniego i Guttorma. Miał także córkę o imieniu Gudrun. Była najznamienitszą z panien. Gjuki ożenił się z Grimhildą, kobietą władającą magią. Któregoś wieczoru udała się ona do Sigurda, który w tym czasie przebywał w odwiedzinach w ich zamku, i podała mu róg z napojem. Było to magiczny napój, który sprawił, że wojownik zapomniał o Brunhildzie. Grimhilda udała się zatem do swego króla i namówiła go, aby wydał swoją córkę za Sigurda: najsilniejszego, najbogatszego i najbardziej sprawiedliwego ze wszystkich młodych panów. Sigurd i Gudrun pobrali się, a wkrótce urodził im się syn Sigmund. Tymczasem Grimhilda zwróciła się do swojego syna Gunnara z pytaniem, dlaczego nadal nie jest żonaty, mimo że powodziło mu się we wszystkich innych sprawach. Zaproponowała mu poślubienie Brunhildy, a on nie protestował.

Gunnar udał się ze swoim ojcem, bratem i Sigurdem do zamku Hindarfell, gdzie panowała Brunhilda. Oświadczyła ona, że poślubi jedynie tego mężczyznę, który zdoła przejechać na koniu przez płonący ogień otaczający jej komnatę. Gunnar spiął swojego rumaka i popędził w stronę ognia, ale ten się wystraszył. Grimhilda przy pomocy magii sprawiła, że Sigurd i Gunnar zamienili się ciałami. Gunnar, jako Sigurd, przejechał z Gramem w dłoni przez ogień do wnętrza pięknej komnaty, gdzie siedziała Brunhilda. Przedstawił się jako Gunnar i zażądał jej ręki, powołując się na jej przysięgę, że poślubi tylko tego męża, który nieustraszony przejedzie przez płomienie. Brunhilda zgodziła się wypełnić przyrzeczenie i przyjęła ofertę mężczyzny.

Jednak kiedy odkryła, że pod postacią Gunnara tak naprawdę skrywa się Sigurd, zapragnęła zemsty. Przygotowała ze swoimi krewnymi spisek, w efekcie którego Sigurd został zgładzony. Po tych wydarzeniach przygotowała dla siebie i Sigurda wielki stos, aby zjednoczyć się z nim zadając sobie śmierć.

Wszyscy, którzy słyszeli tę historię, mówili, że na świecie nie ma już mężów podobnych Sigurdowi i że nigdy więcej nie narodzi się człowiek, który mógłby mu we wszystkim dorównać. Jego imię nigdy nie zostanie zapomniane w mowie germańskiej i na ziemiach północnych, tak długo, jak będzie istniał świat.

Upadek obu dynastii

Pogrążona w rozpaczy Gudrun na długi czas zamieszkała w lesie. Grimhilda posuwała się do kolejnych intryg, aby wżenić swoje dzieci w potężne klany i rody. W efekcie Gudrun wyszła za mąż za Atliego, króla Hunów. Według przekazów było to małżeństwo pozbawione miłości, a wkrótce Alti również zapragnął złota, które niegdyś należało do Sigurda, a obecnie znajdowało się w rękach Gunnara i jego brata Hogniego. Pomiędzy Hunami a Gjukungami (klanem Gunnara i Hogniego) wybuchła wojna. Hogni został schwytany, a jego serce zostało wyrwane z piersi. Gunnara umieszczono w jamie z wężami, które krępowały jego ręce. Gudrun dostarczyła mu harfę, na której tak zręcznie grał palcami u nóg, że zdołał uśpić wszystkie gady z wyjątkiem jednej żmii, która podpełzła i ukąsiła go w serce. W ten sposób Gunnar stracił życie. Gudrun nie chciała dalej żyć. Tym samym konflikt dobiegł końca.

Wykonanie repliki topora z Langeid:
Oryginał i replika – Kulturhistorisk Museum (uio.no)
Od rudy darniowej do topora ciesielskiego – powrót topora z Langeid – Kulturhistorisk Museum (uio.no)
Zdjęcia, wideo i promocja – Kulturhistorisk Museum (uio.no)
Wideo – tworzenie repliki topora z Langeid – Kulturhistorisk Museum (uio.no)

LINK do filmu i artykułu o wykuwaniu topora
Vikingøksa frå Langeid blir skapt på ny – Kulturhistorisk museum (uio.no)

ŹRÓDŁA
Byock J. L. 1990: The saga of the Volsungs. Penguine Classics. California.
Fuglerud, Ø. and Kjesrud K. 2023: Inheritance. Museum of Cultural History. Oslo.
Larrington C. 2023: The Norse myths that shape the way we think. New York.