Techniki odlewnicze

Wykonywanie przedmiotów z metalu za pomocą technik odlewniczych znane jest już od wieków. W ten sposób robiono m.in. biżuterię, broń czy elementy ubiorów – takie jak guziki czy sprzączki. Tych metod, po raz pierwszy zastosowanych prawie 9000 lat temu, w wersji nieco udoskonalonej używa się do dziś.

Odlewanie przedmiotów najprościej mówiąc – polega na tym, aby rozgrzany, płynny metal przelać do formy, w której zastygnie on w pożądanym kształcie.

Najpopularniejsze były dwa sposoby wykonywania takich form. Pierwsza z nich – metoda tzw. wosku traconego – umożliwiała użycie formy tylko raz, co sprawiało, że wykonany w ten sposób przedmiot był unikatowy i niepowtarzalny. Najpierw trzeba było wyrzeźbić z wosku pszczelego dokładnie taki obiekt, jaki chcemy wykonać z metalu. Ten woskowy model dokładnie oblepiano gliną, pozostawiając jedynie małą dziurkę, a następnie umieszczano go w palenisku. Żar ognia sprawiał, że wosk roztapiał się i wylewał przez otwór, a glina wypalała się i stawała twardą ceramiką. W ognisku umieszczano także łyżkę odlewniczą – tzn. ceramiczne naczynie odporne na wysoką temperaturę, w którym umieszczano grudki metali, np. srebra, złota czy mieszaniny miedzi i cyny, które topiąc się wspólnie tworzyły brąz. W wysokiej temperaturze, osiągającej niekiedy nawet 1300°C, metal stawał się płynny i należało szybko wlać go przez pozostawiony otwór do formy. Taka forma była jednorazowa – trzeba było ją rozbić, aby dostać się do metalowego odlewu, a na koniec poddać go obróbce – odciąć niepotrzebne kawałki (np. kanalik, którym płynął i zastygł metal) oraz wyszlifować i wypolerować gotowy produkt.

ŹRÓDŁA

Garbacz-Klempka A., Rzadkosz S. (2014): Analiza technologii odlewania z epoki brązu i wczesnej epoki żelaza na podstawie form odlewniczych z osady kultury łużyckiej w Grzybianach. Legnica-Wrocław.